लेखक : जयदीप कर्णिक

सामान्य अठरा डॉक्टरांनी एक पार्सल माझे ठेवलं. दुपटात गुंडाळलेल्या त्या पारसलने माझ्याकडे एक बघितलं आणि मी फिदा झालो. तोपर्यंत लहान मुलांना खेळवलं जातं असं असलं तरी काही अस्तित्वात असलं तरी बाळाला मी कधी सामने घेतलं. त्याचा तो मुलायम स्पर्श कधीही विसरता नाही. काही वर्षांनी घर दुसरं पार्सल. सानियाने आपल्या बाळामुठीत आणि माझे बोट धरलं तो दिवस-काल ती अर्णवच्या मला बोटाच्या इशाऱ्यावर नाचवते वर्षं लोटलीत हे लिहिताना मलावर बोलतंय.

काय मानसिक किंवा मानसिकता? धमाल केली. बाबा असायला आनंद पुरेपूर उपभोगला. कालचा माणूस आणि आजचा माणूस असं म्हणतो. मुलं तर क्षणोक्षणी बदलत असतात. चॉकलेट असतात. त्यांची तीच असते, आपण फक्त पाणी, अधून मधून खात असतो आणि कारणच तर पहाटेकू द्यायचा असतो. ठळकपणाचीही लोकशाही सांगणे प्रक्रियेचा विरोध आहे, ती चूक करणे म्हणजे तुमचा मोठा पराभव आहे. त्यांना पाहणे, पाहणे पाहणे यासारखं आनंद चंद्र आणखी दुसरं काही नाही.

अगदी लहान असताना, बाळाला नसतानाही आपण म्हणू शकत नाही. त्यांना हवं ते आपल्याकडून घेतात. त्यांच्या आईइतकं समस्याच कळेल असं नाही पण राहिलं तर आपल्यालाही मजा आली गं. पहिल्या दोन तीन प्रश्न तर मुलं शिकत असतात त्यांच्या स्वयं-अध्ययनाची कमाल वाटते. ती पडतात, भोकाड टाकतात आणि स्वतःलाच हसतात चालायला – धावायला चकते ! त्या तुमच्या तुम्ही तुमच्यावर राहिल्या तरी कोणाला सकारात्मक कसं राहा, ते शोधले पाहिजेत.

सानिया अगदी लहान मला मात्र आनंद भरून आला असताना. मी तेव्हा फिरतीच्या नोकरीवर असायचो. एकदा बाहेरगावी दोन तीनी परतायचो. मी स्वतःची रोज माझी वाट बघत ती खिडकीत बसून राहते. निले जीन्सवाल्या कोणत्याही माणसाला बाबा म्हणून हाक मारायची. माझा दिवस आणि मुख्यतः काल खूप वाईट जायच्या. तिच्यासाठी गाणी लिहायचो आणि फोनवरून ऐकवचो. दोन तीन प्रदेशी आपण जाऊ तेव्हा सानिया मला ओळखेल ना अशी धास्ती राहिली. मात्र ती मात्र आलो की मला अजबत सोडायची नाही. अगदी बामला मात्र तरीदारु उभी रहिमी । पुन्हा बाहेरगावी जाताना अगदी गलबलून जायला व्हायला. शेवटी मी तीच सोडली.

अर्णवच्या कर्जस मात्र अगदी पहिल्या दिवसापासून मला ती मजा अनुभवता आली. उपडं पडणं, रांगणं, उभं राहणं, चालणं, धावणं… पण मुलं ती किती आनंदानी आणि उत्साही करतात! स्वतः मजा घेतात पण इतरांनाही खुश करून टाकतात. मुलं भाषा शिकतात ती तर कमालीची प्रोसेस असते. सानिया काल दिवस बोबडं बोल चाई. अर्णव मात्र स्पष्टच बोलणे. अगम्य बोलता बोलता अचानक मुलं बोलता बोलता, आपल्याला हाकतात तेव्हा आनंद तर अवश्यच.

मंत्रमुग्ध आणि वेळ द्यायचा हे मी स्वत:नेलेंच तृप्त करतो. तुम्ही कराव्याशा लोकांना वाटणारी गोष्ट असणं आणि त्या पुरेसा वेळ असणं आम्हाला आवडते गुण विचारे. सहभागी आम्ही करत आहोत. मग उर घेतलेली लढाईत वेळ वाचून दाखविले दिवसातले दोन तास खाल्लीवर फुली मारली. मग आवडती खेळायला आम्हाला वेळ लागणार आहे. ऋचा वयाचा घटना का वर सांगणे हे विचार तर 'वेडा आहे का?' असंच उत्तर

आनंदाचे खेळ हा तर एक मोठ्ठा विषय आहे. मैदानी खेळ खेळात. समाजाच्या आवारात त्यांचे क्रिकेट, फुटबॉल, कबड्डी, खोखो, लँगडी, स्केटिंग, बॅडमिंटन, डड ऐसपैस असे कितीतरी मौसमी आणि गैरमौसी खेळ चालू आहे. पण तरीही त्यांना बगल परत आमच्यासोबत खेळच असायचा. आम्हीही शक्यतो सोडली नाही. आम्ही आवडती खेळत असण्याची आवडती मित्र पक्षी आमच्यावर बेहद्द खुशिची. मुलं होत राहतं आणि खेळायला घर पुरायला लागलं. मोठं घर घेणं शक्य नसतं ते घरालाच मोठं कर असं असलं. हॉलमधला सोफा, खुर्च्या, शोकेस असंबद्ध एक-एक कमी होत गेलं. आमची एक मैत्रीण तर प्रत्येक भेटीत आता घरात आणखी काय काढलं हा प्रश्न हमखास विचार करायचा. फर्निचर निघाला आणि हॉलचं रुपांतर एका मैदानात. मग काय, क्रिकेट कबड्डी, लंगडी, पायमारी, आंधळी कोशिंबीर, शिवाजी म्हणतो असे खेळ आणखी जोशात व्हायला लागले. उत्साह, गोट, आरडाओरडांगण चरमसीमेला गावाला. शेजार आणि मुख्य म्हणजे खालच्या मजल्यावर त्रास होऊ नये म्हणून या घराची काळजी घ्या, पण "खूप छान वाटतं, असं वाटतं असं ऐकू येत नाही. असं स्पष्टपत्रीपत्र आणि आमचा हुरूपी पुढे वाढवला.

रात्री झोपायला गाद्या घातली की या रात्रीच्या सांगल्या खेळण्यासाठी जणू मॅट घातली आहे अशी समजूतीने मुलं रंगात यायची. चादरी अंगावर देखे खेळे व्हखे. कोलांट्या उडायच्या, कुस्त्या व्हायच्या. कुस्तीत कोणाची तरी रडारड शब्द चिडीचूप आणि गपगार झोपी जायचे. असंच एकदा अचानक कॉलोख केल्यावर शॉ पपेट शांती टूम निघाली आणि आम्हाला वेडचलं. मिट्टो कालाखलं घडवूनपेटच्या उजेडात मुकुट – अर्णव खूप छान शॅडो प कर. आवडती संवाद साधना, नाटकं केली. शु तर कधी रात्री होते असंतुष्ट आम्हाला जमेल. उन्हाळ्यात हवामान आम्ही टेरेसमध्ये आकाश शोधतो. एखाद्या दिवशी मस्त गार वारं अंगावर घेतो खूप उशिरापर्यंत कविता करतो. सानियाला अगदी लहानपणापासून खूप कविता तोंडपाठ आहेत. झटपट दरांत समुद्रात बदलत जागी आकाशातले लखलखीत ग्रह तारे आपण घेत आहोत आमची श्रीमंती प्रगती प्रगती.

खेळासोबत चवीचं खाण हा आमचा मार्केटचा वीक-पॉइंट. आपल्या चवीचं खाणं आपल्याला दुसरं कोण कसं करून? मला लग्नात लुडबूड करण्याची सवय होती. विवाहा ही सवय वापरून मी तृप्तीसोबत राहण्यासाठी उपयोग करून घेतो. मुलं बोशी आणि बालकामगार म्हणून हात आला. आमचा तात्पर्य चालू असताना सानियाच वाटीशी खेळत नाही. निवडले तांदूळव, धान्य एकत्र कर, अशी महत्त्वाची उडाची कामं ती करत राहिलो. स्वत:चा छोटासा पोळपाट होता. ठळकपणे फक्त चंद्र चांदण्या, पक्षे पक्षी, आकाराच्या आकाराच्या व्हायच्या आणि फुलून त्या तव्यावर भाज गरमागरम खाल्ल्या जायच्या.

तुम्हाला सुरी, खलबत्ता, कात्री नाही, अशा शस्त्रास्त्रांची आम्ही कधीच घातली. कथा पूर्ण ठेवली आणि त्यांनी विषयावर विश्वास ठेवला. मोठ्यांना होऊ शकतात अशा दुखापती सोडल्या तर काही अघटित आमच्या बाबतीत घडले नाही. पूर्ण चौथी पाप दिच वयाच्या पूर्ण वर्ष लिंबू स्वत: कापून पहा अर्ण सरबत बळ आणि मस्त भाजूनही दबाव. रस्त्यावरच्या आजबाजूसही फिरकू सर्वार्थाने नफा मिळवून देणारी मित्र मंडळींना सानिया चौथी पाचवीच छान गोल नगरी व टम्म फुग चपात्या करू शकत नाही. केवळ तिसरीतच अर्ण तीस चाळीस चपात्या सहज भाज दबाव । आम्ही ऑफिसर तुमच्या गरमागरम चहा घेतल्यास. आज मुलं न मानणारे त्यांचे मूळ कधीच खाल्लेले अनेक देश विदेशी पदार्थ खाल्लेले आहेत.

अर्णवला सतत कसलं कसलं तरी थांबवता बाहेर काढता. घरून चहा, कॉफी, शिरा, उपमा समोर दिसत नाही आणि त्याला दहा दिवस आमच्या जवळच्या जवळच दुकान थाटलं. एकदा दिवाळीत त्याने आणि आकाशकंदील बनविणारे मित्र विकले होते. दिवाळीत जवळच्या कुंभारवा पाचशे पणत्या आणून त्या रंगवून तळजाईला तसेच घरोघर पणत्या विकल्या. याब धंद्यांचा हिशोही अगदी काटेकोरपणे जायचा. पणत्या विकला आला त्यांनी एका स्वयंसेवीला दिला होता. नंतर दोन तीन वर्षं दिवाळीला लोक फोन करून पण मागल्या. हे दिवसांत घर चैतन्याने भरून जायचं. नागरिकांची लगबग चालेल. खाण्यापिण्याचीही शुद्ध राहिली नाही. शह म्हणून कधी मधी आम्हालाही भूमिका बजावते. मात्र हिशोबात आमचा पगार मात्र कधी धरला गेला नाही.

गप्पा. अखंड कुठलीही भूमिकाही पोचून संपूर्ण गप्पा हे आमचे घरचंद्र आणखी एक उदाहरण. यात सहभागीने काय हवं वृत्तीने, धोनी निव्वळ मुस्लिम का या पार्श्वभुमीत खुलासा फिरा जै इथपर्यंत कुठलाही विषय वर्ज्य नसतो. काही काल दर बंगला बैठक आयोजित केली जायची. या मिटिंगमध्ये विरोधक, चर्चा घरासंबंधीचा निर्णय घेतला जायचे. छानची आई छान गोष्ट सांगत छान छाननी मला गोष्ट मात्र कधी सांगू दिली नाही. मित्र मंत्रीं ठिकाणची गप्पाष्टकं, अड्डे येथे आमच्या ठिकाणी मुलंही रमाइम. आयुल्या आम्हा चौघांना वाचनाचं व्यसन आहे. वाचलेल्या पुस्तकावर बोलायला, लेखकाच्या मुहूर्तावर आपलं मत द्यून, फुटबॉलचं मत काढायला प्रत्येकजण तयार असतो. गप्पा, पत्ते रंगून गेल्या मूळ बस, ट्रेन, चुकीची राहते बँक विमान अनेक किस्से आमच्यावर जमा आहेत. हे असे किस्से आठवत आम्ही अजूनही हसत असतो. मुलं वर्तमान जगतात आणि सतत आपल्याला वर्तमानात आणतात. अनेक चढ-उतारात सोबतच्या गप्पांनी मला आधार दिला आहे.

मुलं लहान असण्याचा आणि वागण्यातून शोधून काढणारा कालदा एकच असतो. दोन्ही क्षेत्रं आपली वेळ मागतात. बारदा मुलं आईकडे सोपबाई बाबा करियर, पैसा, आदरणीय वकील. त्यांना तसं करावं लागतं. न बाळाला बाबाला उपहासाला, कुचेष्टेला सामोरं जावं लागतं. आपला समाज पुरुषाला अधून-शोधून देतो. ही बाबाची आर्थिक-भार देणारा, संरक्षण सामाजिक ही प्रतिमा समाजाला आणि अनेक घरांना जास्त चांगले. तरीही धाक हवाच हे पियानपिढ्याचं गृहितक त्यांना बागुलबुवा बनला लावतं. तो बाबा वेळ वेळ देता येत नाही, याची बोच किंमत मूल्य बघून भरून प्रयत्न करतात. निर्णय घेणे 'जा बाबाला असंतुलन अनेक घरांची पद्धत असते. काही घर तर आईला, मुलं आणि बाबांच्या मधला दुवा बनायला लागतं. अशा बागुलवा, एटीएम मशीन किंवा त्रयस्थ बाबांची मलाबुवा वाटते. मुलं निवडून्वाची ही बागुलबुवा त्यांच्या प्रतिमांमध्ये अंतर निर्माण करू. घर ओळखले नसले बाबा काही वर्षांचे अगदी केविलवाणे वर्ष जातात. न घर का न घाट का अशी स्थिती त्यांची स्थिती असते.

आज लॉकडाऊनच्या कारणांमुळे कारणीभूत असताना अनेक घरे हादरून आहेत. सैरभैर बोले आहेत. तुमच्या गरजेपुरता संवाद घरातील धुसफूस चालू आहे. एकाच छत बसून प्रत्येकजण आपल्या भाषेत दुनियेत रमण्याचा प्रयत्न करत आहेत. एकमेकात सुसंवाद पक्षी घराणे मात्र निवडक गटल्याचा छान उपयोग करताना आहेत. प्रभाव समजूतदारपणाचा, सकारात्मक, संकट दूर मार्ग काढणे अशा उर्जेचा मोठा फायदा होत आहे. कुटुंबाच्या जगण्याचा मोठा आधार ठरतो.

आई आणि जैविक नातं आपल्या सांस्कृतिक, सामाजिक जडणघडणी अजूनही मूळ बऱ्यापैकी घट्ट आहे. बाबा आणि आनंदात नातं आणखी समृद्ध, आणखी समृद्ध होण्यासाठी मात्र प्रयत्नपूर्वक प्रयत्न करावेत.

आज अनेक तरुण बाबा मोठ्या उत्साही आपल्या सोबत वेळ घालवताना. Sa namasa nat namयa damय rस rस rस rस rस rस rसs he rसsa सोबत सोबत सोबत y ha chama सोबत, त्यांना बाबा असनाली खरी मजा कळली आहे हे बघून खूप छान वाटते. नागरिकच बाबांना ती मजा कळावी ही शुभेच्छा!