"वारी म्हणजे काय गं आजी?"

लेखक : प्रजक्ता देशपांडे

आज काव्या तर कोणती आली आणि बघते काय, आजी चक्क बॅग भरत होती! तळश्या काव्याला प्रश्न, एरवी बाह्यही न जाणारी आजी बॅग भरून बाहेरून निघालीये?

"आजी गं, हे काय? तू बॅग भरून बाहेर निघालीस?!" आज कोठलाठी मारून काव्या विचार मि.

"काव्या राणी, अगं परवा नाही का? मी वारीला निघालीये."

"वारी? म्हणजे? मला मध्य नाही जायचं हं… मी पण नाही…"

आजी काव्याला जवळ घेतलं आणि म्हणाली "आधी तू जे घे बघू. जेवता, जेवता मी तुला वारीची गंमत सांगते."

एक घास खाते नाही, काव्याने विचारले -
"हं, आता सांग, वारी म्हणजे काय? आणि तू जाणार तिकडे?"

"अगं जानेवारी म्हणजे प्रवास. तुम्ही तुमच्या घरी फिरायला जात नाही, तैसाच. पण हा प्रवास पंढलाच्या विठ्ठला भेटण्यासाठी असतो. विठ्ठलाचं दर्शन घ्यायला लोक पायी जात असतात. या प्रवासात गंमतच असते. तुम्ही जमतात आणि एकत्र जमतात. नागरिकांनी आळंदीला जम बसला आणि तिथून पंढरपूरला पायी चालत. या प्रवासात निघालेल्या लोकांना 'वारकरी' म्हणतात.

"अरे.. व्वा! किती भारी! हे असंतुलित लोक कधी?"

"खूप खूपंदीच्या म्हणजे साधारण ८००-१००० जनतावारी सुरू आहे. खूप आधीपासून ज्ञानेश्वर महाराज पादुका आणि देहूगावाहून तुकाराम महाराजांच्या पादुकासेल लोकांढरपूरला चालतात. संतांचा पादुका, पंढरपूरला जाण्यासाठी सामील समूह. आज एकूण १०-१२ लाख लोक एकत्र १०वारी करतात."

"बारे!!! नोंदणीकृत लोक? पण तू प्रमुख, खाणार काय?" काव्याला आजची काळजी वाटायला.

आजीला हसूत. तुम्ही ट्रिपला जाताना जसं ट्रॅव्हल कंपनी तुमची काळजी घेते तसंच बस! तिला आम्ही दिंडी म्हणतो. वारीमध्ये जोडलेले लोक दिंडीत विभाग असतात आणि दिंडीसौबत ते शेवटपर्यंत चालतात. या दिंडीतल्या गावातल्यांची, राहण्याची व्यवस्था केली जाते. वारीत चालताना पाऊस पडतो, ऊन लागतं ते पुन्हा वाळत घालतात, घाम येत नाही असे जास्त साधेच कारणे घालतात. जसं की साडी, ड्रेस, पायजमा, धोतर आणि सदरा, असंबद्ध. आणि काही वारकरी कोवरवर विठोबा रखुमाईच्या या तुळशी वृंदावन पाहातात. का माहितीये? कारण तुळस विठ्ठलाला खूप चांगले वाटते, तुळशीची माळ सुद्धा जण गळतात."

"किती दिवस ही वारी? तू परत कधी आहे?"

"मी लाभ, आषाढी एकादशी. आळंदीपासून निघाल्यावर १७-१८ दिवस व्यासपीठ पंढरपूरला बसला!!"

"बापरे तू नोंदणी दिवस चालत चालत चालत आहे! किती अवघड आहे, तुला काही तर?" काव्या अजून काळजीत पडली.

"अगं वेडे!! वारीची हीच तर खरी गंमत आहे, कींदा डॉक्टरांसोबत चालताना चालत नाही आणि कोणाला त्रास दिलाच तर दिंडीत व्यवस्था असते. शिवाय तुळशी वृवनातली तुळस ही औषधीही असते. पाणीपात कोणाला खोकला, सर्दी बेग की तुळशीचा काढा घ्यायचा, त्याला पुन्हा बरं वाटतं. दिवस बाहेर खाऊन कोण पोट बिघडलं तरी तुळशीच्या काढ्याने बरं वाटतं. "

“आजी हे तर व्यापारी वेगळं आणि थरारक वाटतंय मला!”

"खरंच! आणि वारीत अजून एक सांगाट प्रकार असतो, तो म्हणजे "रिंगण म्हणजे वारीच्या वाटेत एका मोकळ्या जागेवर". रिंगण म्हणजे मैदानात, वारकरी वेळ आणि मोठा गोल/वर्तुळ करतात. त्या गोलवाल दोन घोडेत जोर देतात. ते घोडे धावत असताना वारकरी आजूबाजूला. आरामात, मृदुंग वाजवतात, गाणी म्हणतात. आणि जेव्हा घोडे पळतात, तेव्हा जेव्हा जयघोष होतो - 'ज्ञानोबा माऊली तुकाराम'.

वारीचं समान जण विठुराया नाव घेतात, भजन गात, नाचत, मजा करतात आणि मग पंढरपूर कधी येत नाही ते कळतं.

"मग पंढरपूरला तू काय करणार?"

"पंढपूरला बसल्यावर पर्याय नदी आहे, 'चंद्रभागा'. चंद्रकोरीच्या आकाराची आहे ना. त्या नदीत स्नान करणार आहे, विठ्ठलाचं दर्शन नाही!" आणि विठ्ठलाचं दर्शन नाही! विठ्ठलाचं दर्शन."

"पण लांब लांब देवाला भेटायचं म्हणजे..."

"अगं वेडे!! विठ्ठल काही पंढरपूरला भेट देत नाही. तो प्रत्येक वारकऱ्यात असतो. वारी चालत असताना तुम्हाला अनेक लोक मदत करतात. जेवढी व्यवस्था करतात, राहतात, काही लोक पाणी देतात, डॉक्टरांच्या उपचारात, पोलीसमामा सेवा देतात. नागरिकांमध्ये विठ्ठल असतो. कारण खरेच अधिकारी लाखो लोक एका दिवसात विठ्ठलाचं दर्शन कसे घेऊ शकतात?

"आजी गं!! उत्साही आहे हे शांत!!" काव्या अगदी भारावून होती.

“मग आहे आमची वारी खूप!

पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल,
श्रीदेव ज्ञान तुकाराम,
पंढरीनाथ महाराज की जय
विठ्ठल, विठ्ठल!”