शोभा भागवत 'आपली मुलं' या पुस्तकातील लेख
लेखन: शोभा भागवत
प्रकाशक: राजहंस प्रकाशन, पुणे
पहिली आवृत्ती: १५ मे १९८४

प्रस्तावना:
प्रत्येक पुस्तकाची एक कथा असते. ते कसं तुम्हाला ते घ्यायला पाहिजे. या पुस्तकाची जुळवाजुळव तर – मी लहान असल्याने मला लहान मुलं आवडतात. आजूबाजू, ओळखले लहान मोठे खेळवण्याचे, फिरायला नेणे, शिकवणे, त्यांचे लाड करणे, त्यांच्याशी भांडण हे करत करत आहोत. तान् मुलं मांडणं तर मुळीच मला हौस होतं!

एकदा सहासातवीत असताना मेच्या- सुटीत गावाला जाताना आगगाडीच्या प्रवासात भरत शेजारणीचं तान्हं मूल मी हौसेनंद मांडावर उठले होते. ते मूल खूप तापलं आणि त्यांचा मांडवरचं ते गेलं. त्या मुलाच्या जाण्याने मी धसका दाखवला की गावाला आला तेव्हा दोन दिवस मी अंथरूण धरलं. भक्तीला प्रसन्ना, आवडीच्या या आवडी नकळत काही फांद्या फुटल्या. दृश्यचं निरीक्षण, त्यांच्या गमतीशीर बोलण्याचं आकर्षण वाढलं.

पण या आवडीला डोळे फुटले ते मला मुलं. पहिल्या बाळंतपणानंतर प्रथमच जेव्हा बाहेर पडते तेव्हा एक विलक्षण अनुभव आला. शेजारच्या झोपडपट्टीत एक मूल खेळत सामने. वाहनातून जात होती आणि मला माझेच मूल दिसायला लागले. विसरल्याच्या जिव्हाळ्याला जागाच आली आहे असं वाटलं.

मुलं वाढवताना लक्षात यायला लागलं की हा फार छान पण तितकाच गोंधळ घालणारा, विचारात पडणारा, खूप काही शिकवणारा अनुभव आहे. हा आपल्याकडून जी संवेदना, जो संयम, जे शहाणपण, जो धीर मागतो आहे तसा अनुभव सांगतो का? अशी शंका नाही. पुस्तकं बालमानसशास्त्र वाचून मी अधिक चांगलं शिकले. काही पुस्तके काही दिशा मात्र शोधल्या. या पुस्तकात लिहिलेले लेख, मला खरे तर कल्पनाच प्रत्यक्ष साहित्य या विषयावर आपण एवढा विचार केला. एवढं काही आपल्या साठलंय.

मागे मी 'स्त्री' मध्ये आणि 'सकाळ' (दैनिक) मध्ये लेख तयार केले होते. ते मेधा राजहंस आणि दिलीप माजगावकरांना आवडले. ते दोघं माझ्या ऑफिसमध्ये आले आणि या विषयावर आणखी असं लिहून गेले. मी हो आणि नंतर माणसातही लेख सुरू केला. मेधा नावाचा वाघ मागे लागलेले लेख लिहून. आता हा विषय मला आणखी जवळचा वाटायला लागणार आहे. मला खूप काही वाचावं, संशोधन करावं, मुलाचं मन घ्यावं आणि पालकांना त्यांना शिकावं हे आता मला माझं काम समजत आहे.

या पुस्तकात खूप मोठा अभ्यास नाही हे खरेच सांगते पण अनुभवाला सर्वार्थांसोबत भेटण्याची इच्छा आहे. सतत शोध घेत राहण्याची नैसर्गिक प्रेरणा आहे. ਕੋਈਲੰही ज्ञान, ਕੋਣਲੰही शिक्षण, संशोधन हा अंतिम अनुभवच असतो. खूप त्रास सहन करणे असंबद्ध भाषा, क्लिष्ट रचना, विचार कोलांट्या उड्या, परस्पर पारिभाषिक शब्द त्यांच्या कसीत ह्यांचा अनुभवाचा ताजेपणा, आनंद, त्याचा स्वाद, हसली माधुरी, त्याचा आत्मविश्वास आपल्यापर्यंत पोहोचत नाही. आपला अनुभव घ्यायचा अनुभव समर्थपणे गोडी आपल्यापर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करतो.

दोन्हीशी संबंध सर्वांसाठी हे लिहिण्यात आले आहे आणि संबंध कोणाचा येत नाही? अगदी बाहेर नसला तरी स्वतःमध्ये एक मूल दडलेलं, त्याच्याशी मात्र आपला संबंधच. ते मूल संवाद साधून ठेवलं, त्याच्याशी केला की जगाला सोपं वाटतं. कारण त्याच्या प्रेरणा असतात. हामेलला निसर्गच आपण हरवून बसतो. तो आपल्यापासून हिरावलाय. तो जपायला हवा.

या लेखनासाठी मी माझ्या लहानपणात पुन्हा एकदा रमले. आमच्या आई-वडिलांनी आम्हांला त्यांच्या साधकांची भावना, प्रेमळ वागण्यातून नकळत बर्ंच शिकवलं. बापूला वाचायला फार आवडतं हे लेख. ते म्हणे, “आम्हाला कळेल असं साधं लि.” हे लिहिलेले आणि शोनिल, आभाने मला लेख मदत केली. लेखन शैलीमानाशी गप्पा मारल्या. या लिखाणात सहभागी होऊन आम्ही सहमत आहोत.

श्री भाऊ माजगावकरांनी लिहिण्यासाठी प्रोत्साहन दिलं. हे वाचून तुम्हाला काय वाटलं ते कळवण्याची कल्पना आता तुमच्यावर आहे.

बरंय मग. पुन्हा भेट

- शोभा भागवत