महापुरुषांबदद्दल कुटशी द...
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर | डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर जयंती मराठीत
नमस्कार पालक मित्रांनो,
ब्लॉगच्या नावाचा निधीचा आजचा विषय काय आहे.
आत्ता आपणच गुगल, माहिती तंत्रज्ञान, या जंजाळात 'पालकत्वाची' नाव वॉलव्हतो आहोत. हे पालकत्व अधिकाधिक बिंदूवर आणि बिनचूक कसे असेल यासाठी आपण आई-बाबा अगदी जीवाचे रान करत आहोत. मात्र, जेव्हा विषय 'राजकारण', 'समाजकारण' आणि 'इतिहासाचा' असतो तेव्हा मात्र आपला आग्रह गभरून घ्या. इच्छाशी आपण बोलणे बोलतो. ती चर्चा करत नाही. फक्त काय बोलावे आणि कसे बोलावे, किंवा नोंदवलेले गंभीर विषय बोलणे हे वयच नाही असे विचार करून आपण थांबतो.
मात्र, या विषयावर बोलले जायला हवे. लोकशाही १४ तारखेला बलाबलांची जयंती आहे. सततच कोणत्या ना कोणत्या महापुरुषाची जयंती किंवा पुण्यतिथी साजरी असतेच. राज्यशास्त्राचा अभ्यासक म्हणून मला पालकांसाठी ही एक सुवर्णसंधी वाटते. अशा प्रकारच्या संवादाची ही योग्यता आहे. बाबासाहेबांचे योगदान हे प्रत्येक भारतीयाने अभिमानाने मिरवण्याची गोष्ट आहे. मात्र, आंबेडकर जयंत जयंती दिवशी मिरवणूक, कार्यक्रम, कचरा, आवाज होणार आणि लोकशाहीत वकील हरवले जातात. स्वत:हून आपला त्रागा, विरोध आणि आवाज लोकी होणार चिडचिड आणि व्यक्त होणारा राग. काँग्रेस थट्टा.
आवडते आपल्या या भावनांचे प्रदर्शन त्यांचे मत बनवण्यासाठी घर ठरते. आपल्या भावना चर्चा, आपल्या हाव यातून अनेक गोष्टी मुले टिपतात आणि महापुरुषाचे सारेपण हरवून बसण्याची गरज होती. ही आणि ही वेळ वाया जायला नको.
बाबासाहेबांची जयंती या हॉटेल्सबद्दल आपणांबद्दल आपल्याला खूप काय सांगता येईल.
- जागोजागी संपूर्ण, टिळक, प्रतिमा यांच्या फ्रेमबद्दल, सर्वार्थाने योग्य दिसणाऱ्या लोकांच्या बोलण्याने बडबड होऊ शकते. डॉक्टर कोण होते, दलित असूनही त्यांनी शिक्षण घेतले किंवा विषयाला छेडू शकता. मूल 'दलित' म्हणजे काय हा प्रश्न नक्की विचारेल. अशा प्रकारे 'जात' या बदल बोलू शकतो. यासाठी मित्र आणि गट समोरासमोर वापरून त्यांच्याकडे या क्लीष्ट विषयावर बोलण्याचा प्रयत्न करू शकता.
- मुलांचे पालक असतील तर त्यांचे शिक्षण याविषयी बोलता येईल. खूप मेहेनत देख, अभ्यास करून ते शिकले. मुंबई विद्यापीठ अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्र या विषयात बी.ए. पदवी प्राप्त केली. बडो राज्याचे स्वामी महाराजा (राजा) सयाजीराव यांनी शिष्यवृत्ती दिग्दर्शित केली आहे. पदवी घेतलेली.
- कालाराम मंदिरात शोषितांना प्रवेश. नाशिक कालाला या लोकांना राम मंदिरात प्रवेश करावा यासाठी सत्याग्रह केला.
- बाबासाहेबांनी रायगड महाड येथील सावर्जनिक चवदार तालेचे पाणी शोषितांना यावे म्हणून सत्यग्रह केला.
- भारतीय संविधान मसुदा तयार करताना समता आणि बंधने या तत्वांना त्यांनी महत्त्व दिले.
- सैनिकांचे मराठीवर, कुत्र्य अजूनही प्रेम होते.
- वयाच्या साठव्या वर्षी ते व्हायोलिन शिकले.
अशा कितीतरी गोष्टी सांगू शकतो. आपल्या उपलब्धतेचे आपण समर्थन करू शकतो, आपण प्रदर्शन देखील करू शकतो, ज्याचे प्रदर्शन आपण करू शकतो. मूल स्वतंत्र असेल तर विरोधाभास म्हणजे काय आणि त्याचा विरोध विरोधाभासी संबंध उलगडून दाखवू शकतो. हे नक्की करून बघा.
निवडक कोणत्या वयात राजकीय, सामाजिक विषयाशी संवाद साधावा या विषयावर अनेक संचलन करा. यातून एक बाब ठळकपणे आली आहे. ती म्हणजे: नागरिक म्हणून वर्तन पालकांचा खूप मोठा प्रभाव असतो. जे पालक लहानच या विषयावर निवडशी वय त्यांच्या राजकारण साधतात ती मुले राजकीय संवाद साधतात आणि सामाजिक नागरिक म्हणून तयार असे पक्ष आले आहेत. अभ्यास असे शोधून त्यांना शोधून काढण्यासाठी राजकीय सामाजिक समाज निर्माण केला, प्रश्न पडू लागले तेव्हा प्रथम त्यांच्या प्रश्नांची शोध घेण्यासाठी पालकांनी त्यांना सर्वात मोठे उत्तर दिले. खूप लहान वयातच आनंदी बोलायला लागलो तर भविष्यात अनेक क्लिष्ट विषय देखील आपण आवडीशी मोकळेपणाने बोलू शकतो.
अर्थात हे करणे नाही. सध्या चालू असलेल्या घडामोडी, स्थिरता, आर्थिक सावट, चालू दोन युद्ध आणि कसे काय बोलणे म्हणजे ? हा प्रश्न पडूच शकतो. आणि या सर्व स्वत:च्या एक लक्षात घ्या. आपण किती टोकाचे विचारसरणी असलो तरी जेव्हा प्रश्न विचारण्याचा किंवा वागण्याचा विचार असतो, तेव्हा आपण त्यांना दया, शांती, प्रेमाचे मूल्य सांगतो. लहान वयात राजकीय घडामोडी कोणतीही गोष्ट असली तरी आपण या तत्वांना धरूनच त्यांच्या भावविश्वातल्या चाहत्यांना छोटासा का होईना संवाद साधू शकतो.
आजूबाजूला बाळाला आदळली माहिती जाणून घेणे अधिक जाणून घेणे आवश्यक आहे. उत्कट आनंदशी संवाद सर्वात महत्वाचा आहे. २०२१ मध्ये ब्रिटीश जर्नल डेव्हलपमेंटल सायकॉलॉजीमध्ये प्रकाशित एका अभ्यासानुसार, वयाच्या १४ व्या वर्षापासून शेतकरी उत्पादक कपोलकल्पित बातम्या, माहिती पूर्णपणे विश्वास ठेवू. मात्र आपण जर त्यांना राजकीय सुरक्षा आणि सजग राजकीय सामाजिक प्रवास लहान वयातच देऊ शकलो तर त्यांचा पुढचा सोपा नक्की होईल.
तेव्हा आजूबाजूच्या वास्तवाबद्दल आपल्या महाशी बोलायला हवा !!
नेहा महाजन
लेख पालक, संशोधक आणि राज्यशास्त्र अभ्यासक आहेत.