लेखक : आभा

स्वतःहून शिकण्याची अफाट क्षमता असते. याचा काहीसा अनुभव आलेला अनुभव म्हणजे पावसाळी सहलीसाठी आम्ही महामंडळाचे आहोत. डोंगरावरच्या खालीशा बेडबक्या जेवसुकमासे पाहिले आणि उत्स्फूर्तपणे त्यांना वाटेल की त्यांच्याकडून बघावेत तेव्हा ही कल्पना मलाही आवडली. अजून क्षणभर मुलं बेडुकमासे पकडण्याचा प्रयत्न करत होता. तेव्हा त्या, त्यांनी झाडी छोटी झाडं शेळी पाहिली, त्यांना स्पर्श केला, त्यांचा वास दाखवला. कदाचित चवही पाहिली असेल. काय स्थिती की पाणी गढूळ बेडूक, बेडुकमासे कसे लपायला येतात, पाणी पुन्हा शांत व्हावं यासाठी किती वेळ लागतं, केवढे चटकत असतात आणि अथक प्रयत्न सुद्धा पकडता येत नाहीत, बेडुकशांखेने अजून कुठे मासे आहेत आणि ते कसे आहेत… ना अनेक गोष्टी मुलं शिकली. स्वत: सुचना आणि निवडीचं पूर्ण दाखला करून, स्वतःच स्वतःच ठरवून किती अनुभव मुलं? आपण सर्वच गोष्टी मोजायला बघतो, वाढायला बघतो, निष्कर्ष काढतो बघतो. त्या नादात अनुभूती गुळमुळीत नोंदवले जातात याची आपल्यालाच मते. निवडी चं अहमदाबादची एक गोष्ट विविध अंगांनी समजू शकत नाही पालक-शिक्षकांनी खूप विश्वास ठेवण्याची गरज आहे. एक सुंदर वाक्य आठवतंय, "मला माझ्या डोळ्यांनी कसं वाटेल आणि माझ्या त्वचेने कसं दिसेल?" हे अनुभव तंत्रज्ञानापासून लांब आणि निसर्गाने जायलावं.

माझे दोघ मुलं – ओजसहिन आणि मी असंबद्ध आहे की शक्य आहे तुमचा दिवस प्लास्टिक घराजवळच्या टेकडीवर य बलिष्ठ आणि टेकडीवरचा कचरा उठवणं. खूपशा परिसर आता विमानतळ नाही. काही अजूनही आम्ही हे काम करत आहोत. बहु, देशी झाडांच्या बिया पेरतो, रोप लावतो. पावसाने सर्वांत जास्त जोमाने काय वाढवताना दिसेल? तर देशी वृक्ष लावण्यासाठी कापलेला विदेशी ग्लिरिसिडिया. मग त्या झाडांच्या फांद्या कापून त्यांचा खत व्हावा म्हणून खड्ड्या टाकतो. हे आम्ही काम करतो. झाडाची छोटी फांदी कापण्याची सुटका शहरी माणसाच्या दंडात, हे काम केल्यावरही चाललं. तो सगळा पाला लांबून नेऊन टाकायलाही श्रमात. पण आम्ही ते आनंदानी शिकलो. ओ एक दिवस एकटाच गेला आणि घडामोडी परत आला. तेव्हा चुकला, तेव्हा म्हणाला, “मोहाच्या ६० बिया मी बाबी केल्या आहेत आणि समोरून दिसत नाही. झाडांची होण, ओळखी ओळखता येणं, बिया पेरणं, रोप लावणं, कचरा न करणं, कचरा साफ करणं, बीभरं बघून आनंद जाणं, प्राणी आणि पक्षी आवाज ऐकणं, क्वचित बघणं, आकाशातली नवनवीन चित्रं पाहणं, पावसात चिंब भिजणं… असा काठोकाठ अनुभव करणे – हे वास्तविक जीवन! निसर्गाच्या करामती बघायला रमून जात आमचंही जग आता जास्त समृद्ध होत आहे.

निसर्गा जवळची माणसं खूप नम्र, शांत आणि समाधानी असतात. आजची नेचर डेफिसिट डिसऑर्डर समर्पक जाताहेत, निसर्ग निसर्ग तुटलेली असमतोल आहेत रिचर्ड लुव्ह यांनी "लास्ट चाइल्ड इन द वुड्स" या पुस्तकात खूप समर्पकपणे मुक्त आहे. निसर्गात राहून असे अनेक अनुभव आज लोप पावले आहेत, नामशेष झाले आहेत. स्वतःचा अनुभव ते पुन्हा अनुभवू शकत नाही, हा प्रश्नच आहे. प्रत्येक अनुभवाचा अपक्वपणा (कच्चापणा) नाहीसा होत आहे. सर्व वस्तु आणि अनुभव आयते (तयार) आणि तत्काळ (झटपट) जमा करणे आहे. स्वतःच्या हातांनी काही बनवण्याचा कोणालाच वेळ नाहीये.

जर निसर्गाच्या बाजूने न्याय असेल तर पालकांना स्वत:ला: तो जो छंदपासावा, निसर्गाच्या तर जावंच लागेल मग तुम्ही मुलंचं हे पर्याय करतील आणि निसर्गात स्वच्छंदपणे जाण्यासाठी दर तुम्हाला आवडणारं पहिलं पाऊल उचलतील.

माझा मुलगा तुन फाटक कोथरूड टेकहिन पि महतोबा डीवर नियमित जायचा आणि तिथल्या रोपांच्या पिशव्यांचा कचरा शोधून काढा, सं जमवच, झाडांच्या बिया पिटर पेरओ. त्याला अजूनही शांततेने तयार केले आहे. केवढा आनंद! त्याला वाह वाहणाऱ्या झऱ्यात खेळाचे प्रमुख, बेडूक , सरडे समोर घ्यायचे असतात मासे पकडतात. पाणी अडवायला चिखलाचे बांधलेले असतात. एका जागी तर त्याने एवढा मोठा बांध घातला की त्या जागेला आम्ही धरणाची जागा असंच म्हणतो.

तो अक्षर नंदन असताना इयत्ता वी मध्ये त्याने अनेक प्रश्न मांडले. त्याला निसर्गले काही सहज प्रश्न :

1. अळीने पान दोन्ही दोन्ही एकाच सारखं खाल्लं आहे, असंबद्ध का? ती चित्रकार आहे का?

2. बिल स्पर्श कळतो का? नक्की कळत . त्यांना कसं समजतं की टेबलावर की नाही रुज आणि मातीत पडलं की रुजतं?

3. अळीचं ब्राऊन फुलपाखरू का फक्त ते कळलं, कारण ब्राऊन खोड आणि हिरवी पाणंच असतात. त्यांचे रंग त्यांच्या खाद्याशी एकरूप.

4. बैलाने बलाढ्य दिली आणि जर एका खाली तर परत उठू शकतो?

5. लोकं कचरा टाकतात?

6. बीटल्सवर पाय दिला की त्यांना येत नाही?

7. बांबूला खाली असे काटे आले?

8. आपण जसे वर जाऊं तसं आपल्याला उकडायला पाहिजे, कारण सूर्य कारण आणि पृथ्वी लांब जाते तर तसं का होत नाही? थंडी का वाजते?

9. झाडं शी करतात?

10. झाडंझुतात का? झोप असली तर घोरतात का?

11. गाड्यांनी जास्त प्रदूषण आणि लोक झाडं कापतात तर जास्त प्रदूषण घ्यायचा भार येत नाही?

12. महागला सर्वात जास्त पिसं टाकणारा पक्षी कोणता आहे?

13. पावसात जे हिरवं पातीवालं कोवळं कोवळं गवत येतं, ते नसतं तर आपण नसतो का?

14. लाव्हा तुम्हाला तर स्वतःला का टाकणार नाही?

15. वेलक्रो माणसाला चिटगोंडच्या ਕੋਣल्यातरी प्रकार सुचला पॅन.

16 टेकडी ट्रॅक्टर नेता ते मला पटत नाही, कारण टेकडीवर प्रदूषण, प्राणी-पक्षी भयभीत होतात आणि मला जिला वाहक समूह तिथून वाहता येत नाही, प्रवाह बदलतात.

17. माणसाने फितुरी केली आहे. कारण निसर्गानि त्याला बनवलं पण तो निसर्गालाच औषधोपचार.

18. मातीवरांन खूप वेळ गेल्यावर मातीचे रंगवेगळे कसे आहेत?

19. गोमेचे पाय असे हलतात जसं काही त्यांच्या किंवा हवेच्या लहरीच जातात.

20. पैसेकिडे जेनलवर चढून चालतात, तेव्हा धमला की खालीचा खाली का?

21. बी ला मन पार्टी का ? बी विचार करते का?

22. झाडाच्या आत काय चालू आहे?

23. चावणारी फुलपाखरं असतात का?

24. सावली कुठल्या रंगाची असते?

असे अनेक प्रश्न तुमच्या गुणही येत असतील ते नोंदवून ठेवा, जमून त्याची उत्तरे शोधण्याचा प्रयत्न करा आणि आनंद निसर्गसह सुंदर करा

– आभा भागवत

पालकत्वाबद्दल अधिक ब्लॉग येथे वाचा.