लेखक : पद्मश्री अरविंद गुप्ता
'समरहिल' एक आनंदी शा
१९२१ मध्ये अलेक्झांडर नील यांनी 'समरहिल' नावाची स्कूल इंग्लडमध्ये सुरू केली. ही पसंदली पहिलीच मुक्त शाळा. या आवडवर फारशी बंधनं. गणवेश, प्रार्थना, घंटा, हजेरी, गृहपाठ या गोष्टी समरहिलमध्ये नव्हत्या. मानसिकता जोडणे. त्यांना हवं तेव्हा ती वर्गात बसायचीर मजेत हुंदड, हातांनी खेळ तयार, फुलपाखरांच्या मागे फिरायची. काही वर्कशॉपमध्ये ठाक-ठूक करून मुक्काम बनवायची. समर हिल खरोखरच एक आनंदी शाळा होती.
एकदा एक आठवडा मुलगा या मैदानात आला. त्याला त्याच्या आधीच्या स्वीकृत থেকে या आठवणीतल्याच जायची इच्छा आता. खेळाबद्दल राग आणि तिडिक त्याच्याबद्दल बसली होती. या मुलाचे वडील बलाजबरीने त्याला समर हिलमध्ये आले. मुलगा प्रचंड रागात होता. तो आतून धुसफुसत होता. त्याने एक दगड ठोकली आणि एका खिडकीची काचली. आत नील त्याच्या शेजारीच होते. ते या सभागृह बोलले नाही. मग त्याने एका मागोमाग खिडक्यांच्या काचा इतर गोष्टी केल्या. हृदय नील शांततेत होते. अकरा काचा वर आल्यावर तो मुलगा हरण झाला. आपल्याला कसे काय ओरडले आहेत? असा विचार करून तो मुलगा नील यांच्या चेहेऱ्याकडे बघू. नील यांनी मग काय होणार? त्यांनी एक दगड आणि बारावी काचली. या मुलाचं मन फिरून घेतलं. आपल्याला नील नेहमी म्हण, “तुम्ही चांगले शिक्षक असाल तर मला बाजूला करू नका.
- पद्मश्री अरविंद गुप्ता