लेखक : शोभा भागवत
एका चित्रकाराची ही गोष्ट मला फार आवडली. तो हलपणी जगप्रसिद्ध चित्रकार तेव्हा त्याची टी.व्ही. वर वर. त्याला विचारलं, “तुमचं लहानपण कसं गेलं? तुम्हाला लहानपणी खूप कागद, पेन्सिली, रंग अक्षर का? म्हणून तुम्ही चित्रकार मारत का? तो म्हणाला, “फार मी लहान असताना माझी. आई मजुरी स्वस्थता. ती आणि मी एका झोपडीत राहायचो. ती मला झोपडी सारी जायची. पाहिची आणि म्हणोसी,' काढली का चित्रं?' परतीच्या दिवशी. ती मला कधी म्हणाली नाही की रोजचा घर खराब करतो? मी कष्ट करते. मला रोज घर सरवावं लागतं. तिं माझी चित्रांची कधी चिकित्साही केली नाही. 'काढली का चित्रं?' म्हणताना तिच्या महिलांत जे कौतुक दिसत होती ती माझी स्फुर्ती होती."
या गोष्टी मला मिळून क्वालिटी टाईम देणं म्हणजे काय ते उमगलं.
- क्वालिटी टाईम देणं याचा अर्थ मूळ त्या प्रश्नात आनंदी असणं आणि पालकांनी मुलाच्या चारवर बसून राहणं, तर त्याला मुलगा देणं, त्याला जे आनंद करवंसं वाटतं त्याला सवड देणं, हा एक मुद्दा.
आणखी एक माझी गोष्ट मैत्रिणीची. तिच्या कॉलेज आनंदी मुलानं लांबसडक केस टाकून टाकलं. मैत्रीण म्हणाली," केस कापण्याबद्दल माझा विरोध; पण तिची वेणी घालणे आम्ही दोघी निवांत एकत्र असायचो. खूप गप्पा व्हायच्या ते आता बंद होत नाहीत!"
- क्वालिटी टाईमचा हा दुसरा भाग, की पालक आणि चकमकी निवांत वेळेच्या वेळेस, जिव्हाळा गप्पा मारणे.
माझे माझे इंडॉलॉजीट एम.ए. करत होती. भारतीय कलांच्या इतिहासाची तुला ती अभ्यासाची स्थिती आहे, तेव्हा मला बरोबर, "तू पण ये. मी वाचून शोधते. आणि आम्ही दोघेही तिची पुस्तके वाचतो. चर्चा करा. माझा कालीत हा आमचा क्वालिटी टाइम होता.
- आपल्याला काही शिकवणे, आपण काही शिकणे आणि तेही भाषा त्यांना नाही, छडी मारत तर खऱ्याखुऱ्या इंटरेस्टनी, हा क्वालिटी टाईमचा तिसरा मुद्दा!
आम्ही असताना आमचे पंडितराव सर सांगत जायचो. त्यांच्याकडे विषय गप्पा लोक ते विविध पर्याय मारत असणं.
त्या आम्ही ऐकायचो. छान वाट! खूप शिक्षण व्हॅल्यू. मग त्यांना चहा हवा तर आतून जेवण आणा. किती सुंदर होते ते दिवस.
काही एका उंचावर पोचलेल्या माणसांच्या सहवासात असायला हवं, ते बोलणं भाग हा सुद्धा क्वालिटी टाईमच असतो. संबंधित माणसाकडे क्वालिटी असली तर त्याच्या दुरून घालवलेलाही वेळेस क्वालिटी टाईम बनून.
पालक जर सतत काही शिकवणारे तर त्यांच्या धडपडीत सहभागी होणे, हा आनंदाचा अनुभव असतो. आमच्या कल्पनाताईना पुस्तके, वाचनाचं फार प्रेम. त्यांच्या दोघी कन्या त्या कोणत्याही, ऐकून पुस्तकांच्या प्रेमात पडल्या नाहीत तरच नवल! त्या मायलेकींनी एकत्र रविंद्रनाथ वाचले. कितीतरी गोष्टी, चरित्रं, कादंबऱ्या वाचल्या. त्यांनी एकत्र बंगाली शिकण्याची धडपड केली. नृत्य शिकल्या. चित्रांचे खूप प्रयोग सतत चालू असतात. त्यांचे हात सफाईदारपणे काम करतात. भरतकाम करतात, पेंटिंग करतात. नवे पदार्थ करतात. व्यक्ति अनाथ संस्थामध्ये जातात. त्यांच्याशी खेळतात, गप्पा मारतात, पुस्तक वाचून दाखवतात. एकूणच त्यांची खरेदी विक्री पाहण्याची दृष्टी खूप समृद्ध आहे.
सतत काही नवं, समाजाचे उपयोगी करणं, आपले व्यासंग करणं, हे चालतं त्या पालकांसोबत घालायला वेळ हा “क्वालिटी टाईम” बनतो.
काही माणसांबरोबर वेळ घालवायला आपल्याला का बोलते? काहींचा सहवास छान वाटतो तर काहींचा आपणास योग्य वाटत नाही? पालकांची कंपनी 'बोअर' असते, असंतुलित मुलं म्हणतात? पालक अस्सल माणसं म्हणून वाढली आहेत तर मुलं काय इतर त्यांच्या सहवासात कंटा जातील!
क्वालिटी टाईम म्हणजे भरमसाठ पैसे खर्च करून विविध गमती-जमती पुरवणे, तर त्यांना पूर्ण कळेल, ती वाढतील असे अनुभव त्यांना देणे. ते अनुभव त्यांच्या जीवनातल्या आनंदाय्मी बनतील असंतुष्ट आपण वागणे. चित्रकारांच्या लक्षात येत नाही की त्याला पैशातून काहीही नाही. समज. आपल्या मुलाबद्दल प्रेम लागतं. त्याच्या भावनांचा सन्मान महत्व बैठक. स्वत:ला कष्ट तरी त्याबद्दल आनंदच वाटतो.
काही शब्द उगाच आपण बाऊ करतो. क्वालिटी फक्की इच्छा असेल तर आपण लाइपूर्वक घालवलेला वेळ हा क्वालिटी जगताईमच असतो. अर्थात आक्रमण होणार, काही गोष्टीतून बाहेर पडता; पण त्या तुम्हाला खूप थोडं दूर ठेवणं, जपणं हे लहान वयापासून आवश्यक आहे.
- शिकण्याजोगी अनेक गोष्टी सततच्या आसपास असतात. लाभार्थी ही आपल्यकडे आयती चालून । विश्वास अभ्यासून, त्यांच्या छंदातून, त्यांच्या भ्रमंतीतून, त्यांच्याशी केलेल्या संवादातून, त्यांच्या संवाद टप्यातून आपण त्यांच्यासोबत जो अर्थपूर्ण आनंदात घालतो तो 'क्वालिटी टाइम'.
माणसाच्या जगण्याला क्वालिटीची जाण असली तर त्यासोबतचा वेळ आपोआप क्वालिटी टाईम होतो. मात्र श बुद्धीसोबत भावनेचा ओलावा आवश्यक असतो. आनंदाच्या मालकीची मालकी घेणे. कुटुंबाच समाजचूक दे द्यय्य आहे, ही भावनाही आपल्यासमोर आहे. सांस्कृतिक गांभीर्याची समज, आणि या मार्केटला पैसा, शिक्षण या अटी बरं! अगदी काही नसलं तरी, निर्मळ मनही त्यातल्या गोष्टींची पूरता करू शकत नाही.
आपल्याला काय लागतं? प्रेम, सन्मान, सन्मान, स्वतःचं कौतुक! चित्रकार आईनंच दिलं आणि त्याच्या जीवनालाच एक “क्वाळी” दिली.