लेखक : डॉ. श्रुती पानसे
मूल जन्माला येतं. वातावरण आनंदच वातावरण. मात्र या डोळे, कान, नाक, जीभ आणि त्वचा ही सर्वच इंद्रियं त्याला आता काही गोष्टी शिकवणार आहेत. अगदी दुपटात बाळ असल्यानेच विजय मिळवूं, ते मूलन ठेवत. त्याचा अर्थ कळला नाही, तरीही ही प्रक्रिया सतत चालू असते. फक्त तर मूल न शिकवताही बोलू शकत नाही. आधी हुंकार – मग तोंड उच्चारणे अनुसते स्वर – मग एखादे अस्पष्ट- स्पष्ट अक्षर उच्चारतं. यातूनच बोली आकाराला येत असते.
घटना २० -२२ तास बाळ झोपतं. हा अत्यंत महत्त्वाचा असतो. आत्ता त्याला झोपलंच पाहिजे. काही घरांमध्ये बाळाला बघायला पाहणे. पाहुणे आले की छान बाळाला उठून जागा जातं. बाळ काय ते झोपलेलंच. परतेल ! असं वाटतं. पण असंतुष्ट अजब करू नये. बाळ झोपलेलं असलं तरी त्याचा मेंदू चालू असतो. आत ऑटो सिस्टीम्स चालू होण्याचा हा काही काळ असतो. म्हणून त्याला हवं तितक्या वेळा झोपू देतं.
हा रात्रीचा दिवसभरात संपतो. तो संपला की बाळाच्या आसपास काय राहते ते बघायला लागतं. ज्याचा आवाज आला असेल.'
ओळखी निवडले की त्यांना आनंद होतो. अनोळखी स्वभाव दिसले तर ते हलणे त्या व्यक्तीच्या चेह-याकडे बघायला. पूर्वी बाळ पाल्यांवर एक छानसं, रंगबिरंगी चिमणळं संतुलने ठेवण्याची पद्धत होती. या चिमणाशी बाळ खेळ. त्याच्याशी हुंकार भरून बोलणे. पळण्यात उतरून मागवर राण्या-खेळण्यापर्यंत पहिलें-वहिलं खेळायला हे त्यांना आवडतं. कारण तो इतर लोकांपर्यंत आपल्या आसपास आहेत. पण एकदा हे माहीत आहे आणि नीट लक्षात ठेवा की मग नवीन हवं. बाळाची प्रत्येक क्रिया ही क्रियापूर्वक घडते.
- मुला-मुलींशी खेळत असताना समजा लाल रंगाचा शोधला तर या वस्तुचा आकार त्यांच्या लक्षात येईल. कोणी तो एकच चेंडू दाखवला तर नाव संपतं. याचा अर्थ असा चेंडूपासून नवी काही माहिती किंवा ताटा, त्याचा कंटाळा दरवाजा. पर्यायाने रंगाची खेळणी, योग्यता, स्थान हव्या असतात, कारण हेच. मोकळेवर गेलं, घराबाहेर पडलं की काही आनंद होतो कारण नवीन अनुभव मिळतो. मेंदूला चालना. किती माहिती आहे आणि किती नको, असं वाटलं जातं.
- आनंदी बोलती माणसं जवळ असतील तर त्याच्या भाषा विकासासाठी ते चांगलंच. दिसता सारखं घर ठेवू नये. दिवसातला वेळ. बागेत, किंवा इतर खेळायला पाहण्यासाठी जावं. कारणी माणसं भेटली की मुलं आनंदी.
- गाडीची गोष्ट सांगणारी एक आजी भेट हमखास असही. आता ती जागा टी.व्ही. आपल्या शक्तींनी गोष्टी केल्या आहेत. जादू, पक्षाच्या, त्यांच्या পশু- लहान- मोठ्या गोष्टी, ,,,,,,,,,,,,, सहज वेळ त्यांना सर्व गोष्टी ऐकवव्यात. बाळ किती लहान असलं तरी
- घराच्या खिडकीत, गच्चीत नेलं पाहिजे. दिवसा आणी झटक्याच्या उघड्या शोधल्या पाहिजेत. मुला-मुली ज्ञानांची नजर लांबाच्या मुळावर खिळले की, झाडावर विसाव्या पक्षी, झाडाची फुलं अशा अनेक गोष्टींकडे लक्ष वेधून घेतले.
- अगदी योग्य प्रकारे त्यांना संगीत ऐकवावं. वाद्यसंगीत, एखादं मंद संगीत ऐकवावं. घुंगरांचा आवाज, प्राणी पक्ष्यांचे आवाज अशा आवाजाचे लक्ष वेधून घ्यायला हवं. हल्ली मुलं जन्माला पासून मोबाईलचे रिंगटोन्स, कथा वरच्या जाहिरातींमधला आवाज त्यांच्याशीच त्यांचा जास्त परिचय आहे. खरंतरसुधे नैसर्गिक आवाज त्याच्या कानावरायला हवात.
जनतात मूल्याची गोष्ट म्हणजे बाळाचे पोट लाड. प्रशंसां हवं!