लेखक : शोभा भागवत

खेळातून तयार होणार पालकाना आणि आवडचं नातं खूप महत्त्वाचं आहे. (पालक-मुलाचे नाते) . पालकांना जर आवडशी काय खेळणार हे कळलं तर ते नातं अधिकच चांगलं होईल. पालकांना खेळ की असं वाटू शकत नाही की मैदानावर खेळ खेळतो. पण भेट सुद्धा पुष्कळ खेळ खेळता खेळता. आणि ते लहान वयात आवश्यक आहेत. एरवी पालक-मुले असे असतात, "बघ हं, अंघोळ केली नाही तर धारकरी ठेवीन. तर पाचांत संवाद संपुष्टात आणणे रद्द केले जाते. हे तान-तणावाचे, शिस्तीचे संवाद कमी व्हायला खेळायला मदत करतात. पालक-मुलाच्या खेळाबद्दल आणि बाँडिंगबद्दल येथे अधिक जाणून घ्या

पालक हल्ली त्यांच्या दिनक्रमानेच उत्तम निवडून जातात की त्यांना सर्व काही करू की त्यांना जास्तीचे काम आवडते. खेळ खेळून जर मूल आनंदी व्हा, खूश तुमचा तर खेळताना खूप हसणारी आई, खूश होणार नाही बाबा , असंगत वातावरण बदलेल. मूल कदाचित न कुरकुरता अभ्यास करेल, आनंदाने जेवेल. आई-बाबा आपली कामे उत्साहाने उरकतील. मग अशा कुटुंबाचं काम वाढतं का कमी म्हणायचं?

आनंदी खेळता खेळता असे खेळ (घरी कुटुंबासह खेळण्यासाठी खेळ )

१. एका मुठीत नात्याने आणि मुठीत कागदाची पुडी ठेवणे आणि विचार करणे - “ओळख कुठल्या एका ठिकाणी काय आहे?” मूल एका हाताला म्हणतो, बरोबर का चूक ते मूठ उघडल्यावर कळेल. कधी शिताफीने दोन्ही दोन्ही एकाच वेळी आणि हात मोकळाच असंतुष्ट करता येईल. मग मुलाच्या पक्ष त्या व्यवहार – “आता मला ओळखायला सांग” असं सांगता येईल.

२. कधी म्हणता येईल, “हा रुमाल घे. पण तो जादूचा आहे बरं का. मी तुझ्याकडे टाकला की त्याचा बॉल होईल. आणि तू टाकशील तेव्हा त्याचा पक्षी होईल. आता आपण या खेळाला सुरुवात करू.” खेळता-खेळता त्या रुमालाचं रूप पालटेल. कधी त्याची छोटीशी मुलाशी होईल, कधी त्याचे छोटसं मांजर होईल. कधी त्याचं अंडं होईल.

3. वर्तमानपत्र चॅनल कधी कधी बसला आणि मुलगीला सांग, “समस्यामध्ये हा शब्द आहे.” ती शोधेल-शोधेल आणि अचानक तिला प्रश्न करेल. मग ती आपल्याला आश्चर्यकारक शब्द सांगेल आणि आपण शोधू शकता.

४. कल्पनाशक्तीचा खेळ खेळता येईल. समजा 'हवा' हा विषयपत्र ज्याला जे सुचेल ते हवेबद्दल चं वाक्य तर तो म्हणतो. कोणीही म्हणेल – जवळ जवळ असते. कोणी म्हणेल – हवा थंड असते. कोणी म्हणेल – कधी ती गरमपण असते. थंड हवेची ठिकाणं असतात पण उष्ण हवेची का नसते? कधी-कधी आपली हवा टाईट असते. हवा झाडाची पाणन हलवते. हवा हवा वाढवते. थंड हवेने तेल गोठतं, समुद्राचा बर्फ होतो. हवा नसली तर आपण जगूच कृती नाही. – असंगत जे प्रत्येकाला सुचत जाईल ते बोलेल तर हवेबद्दलची माहिती जमा होईल!

५. पीसीमध्ये असलेले तुमचे पेले लहान मूल ओळी मांडेल, तिरकेले वर ठेवेल, त्यांना जोडेल, एकात एक घालेल, एकावर एक रचना करेल. फक्त एका प्रकारच्या भांड्यांशी मुलं वेगवेगळ्या प्रकारे खेळू शकतात.

६. कणीक भिज की हसला एक छोटा विचार मांडली. बघतं ते काय-काय करून? ताटल्या, वाट्या, नगरसेवक आणि अशा गोष्टी!

७. कधी काचे बाऊल्स खाल्लेले पाणी जास्त पाणी जलतरंग करता येईल. का चमच्यांनी ते सत्ताजवलं तर समस्या निर्माण करतात नाद मुलं मुलं किंवा खूश लढतात.

खेळांमध्ये विविधता आहे, डोक चालवण्याची विविध प्रकारची, प्रसन्नता आहे. यातून बौद्धिक विकास होतो.

चिकुपिकूच्या शिकण्यासाठीच्या वैज्ञानिक मजेदार खेळण्यांचा शोध घ्या!

७-८ वर्षांपासून जर मूळ एक मैदानावरचा खेळ खेळायला शिकलं तर साधारण १५व्या वर्षी आपला खेळ हे मूल स्वतःला ओळखू शकतं. डॉ. शारंगपाणी म्हणतात तसं- खेळ निवडावा लागत नाही, खेळच निवडतो. मूल तोपर्यंत बॅडमिंटन, टेबल टेनिस, क्रिकेट, फुटबॉल, नेटबॉल हे खेळलेलं असेल किंवा बुद्धिबळ खेळलेलं असेल. मात्र फक्त आपल्या घराच्या जवळ जो खेळ खेळणे शक्य आहे तो आपला खेळ.

मूल प्रत्येक घडामोडी घडत आहे. शिस्त शितं, नियम शिस्तं, नियमित उदयवर उठणे, आधीच्या आधी हे घडणे. खाण्यावरचा ताबाही मुलं सहज शिकतात. या गावातल्या गोष्टी मुलाच्या वयात येण्यासाठी जे हार्मोनल बदल ते पेलायला त्याला मदत करतात.

- शोभा भागवत
लेखिका, संचालिका- गरवारे बालभवन

पालकत्वाबद्दल अधिक ब्लॉग येथे वाचा.